Phong tục làm cho sắc thái văn hóa trở nên đa dạng, phong tục giúp chúng ta phân biệt được cộng đồng này, dân tộc này, nước này khác với cộng đồng khác, dân tộc khác, nước khác. Phong tục Việt Nam nói chung và các phong tục của dân tộc thiểu số trên lãnh thổ Việt Nam nói riêng là một đề tài vô tận, bởi nước ta có 54 dân tộc với rất nhiều phong tục, nghi lễ văn hóa khác nhau.
Quyển sách “Đất lề quê thói : Phong tục Việt Nam” của Nhất Thanh là một công trình nghiên cứu công phu và sâu sắc, ghi chép lại những phong tục, tập quán và lề thói sinh hoạt đặc trưng của người Việt xưa. Sách không chỉ có giá trị về mặt văn hóa mà còn mang ý nghĩa lịch sử và nhân học sâu rộng.
Với độ dày 447 trang, quyển sách tái hiện sinh động bức tranh đời sống tinh thần của người Việt - từ nếp ăn, ở, mặc, cưới hỏi, tang ma cho đến lễ hội, tín ngưỡng và đạo lý ứng xử trong cộng đồng. Từng phong tục, từng tập quán đều được lý giải một cách logic, giúp người đọc hiểu rõ cội nguồn của nếp sống và tâm hồn dân tộc. Sách được bố cục thành 13 chương, là 13 nội dung bao gồm: sinh con, hình dáng, tính tình, thức ăn, đồ uống, trầu - thuốc lào - thuốc lá - thuốc phiện, thuốc thang, áo quần, nhà ở, gia tộc, lấy vợ lấy chồng, ma chay, làng xóm.
“Ngày trước, luật lệ hộ tịch không bắt buộc phải khai sinh cho con ít ngày sau khi đứa bé ra đời, vì vậy không ai vội gì đặt tên cho con ngay và cứ quen gọi tạm bằng tên xấu xí thông thường: thằng cu, thằng cò, cái đĩ, cái hĩm, cũng là có dụng ý để cho dễ lẫn lộn, không có gì đặc sắc đẹp đẽ quý báu khiến tà ma dòm ngó quấy nhiễu và cũng là để tránh người ta quở quang” (Đặt tên).
“Từ thời Hùng Vương, ta có tục châm trổ hình vẽ trên mình những hình quái vật dưới nước, để làm nghề đánh cá khi bơi lội khỏi bị nạn giao long cắn hại” (Xăm mình).
“Hẳn không một ai lạ gì hai tiếng gia đình. Đơn thuần là một vợ một chồng sống chung trong một nếp nhà với những người con thường chưa đến tuổi trưởng thành. Nhiều người còn có cha mẹ (cũng gọi là bố mẹ) ở chung. Cũng có những gia đình trên cha mẹ lại còn ông bà, kể đến hàng con là bốn đời. Đặc biệt nữa là những gia đình còn có hàng cụ (sinh ra ông bà) kể đến hàng con ở cuối cùng là năm đời. Những trường hợp ít có này được coi là phúc đức lắm, không dễ gì mà được, khác hơn giàu sang có nhiều người được, cho nên thường được mọi người trầm trồ khen ngợi, đồn đại xa gần: Ngũ đại đồng đường (năm đời cùng nhà)” (Gia tộc).
Theo từng trang sách, quyển sách còn làm sống lại kho tàng ca dao, tục ngữ, thơ, vè... và cũng chính những câu ca dao, tục ngữ, thơ, vè,… lại làm người đọc dễ nhớ, dễ thuộc. Quyển sách là cả một thế giới tinh thần của người Việt với những gìn giữ và thích nghi, thay đổi qua bao nhiêu thế hệ. Không chỉ là quyển sách để đọc, “Đất lề quê thói : Phong tục Việt Nam” còn là một kho tư liệu quý giá dành cho những ai yêu mến, nghiên cứu và muốn tìm hiểu sâu hơn về văn hóa truyền thống Việt Nam.